ذبيح الله صفا
944
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
مجموع اشعار ركن كه بطبع رسيده « 1 » از قصايد و مقطعات و غزل و رباعى و فردها و مثنوى به 4428 بيت بالغ مىشود و گويا مجموع اشعارش اگر استقصائى چنان كه بايد بشود ازين بيشتر باشد قصائد وى همچنانكه در ذكر احوالش ديدهايم در مدح پادشاهان و امرا و وزراى وقت است و از ميان آنان مشهورتر و مهمتر از همه غياث الدين محمد وزير و امير مبارز الدين محمد و پسرش شاه شجاع هستند و علاوهبر آنان ركن امير پير حسين چوپانى و جلال الدين مسعود اينجو و شاه منصور و بعض از وزراى آل مظفر را نيز ستوده است . اثر معروف ركن مثنوى ده نامهء اوست موسوم به تحفة العشّاق كه آن را بتقليد از ده نامهء اوحدى معروف به منطق العشّاق در وصف عشق و راز و نيازى كه با معشوق خود در عالم خيال داشته در بحر هزج مسدس مقصور يا محذوف سروده و برسم دهنامه سرايان غزلهايى هم در مطاوى مثنويها از زبان عاشق و معشوق آورده و آن را در ماه شوال سال 751 در پانصد بيت بنهايت رسانيده و در پايان آن چنين گفته است : ز بحر خاطر شوريده هر روز * برون آوردمى دُرّ شبافروز . . . ز هجرت هفصد و پنجاه و يكسال * گشودم چهرهشان در ماه شوال باندك مدتى كردم تمامش * نهادم تحفة العشاق نامش . . . ركن در قصايد خود پيرو استادان بزرگ پيش از خود مانند عبد الواسع جبلى و انورى و ظهير و اثير ، و در غزل صاحب مضامين زيبا و در ميانهء راه تكامل آن از سعدى تا حافظ است ، و نظر بشهرتى كه در اين نوع از شعر داشته بعضى از غزلهاى او مورد استقبال حافظ قرار گرفته است . بررويهم بايد اين شاعر را از استادان بزرگ سخن در قرن هشتم و مخصوصا در قصيده صاحب مقام بلند دانست . وى در گفتار خود از راه بىذوقى يا ناتوانى در خلق مضامين و معانى دنبال تصنّع و تفنّنهاى بىمزهيى كه همعصرانش مىرفتند نمىشتابد و ازين روى در سخنش معانى و مطالب بسيار چه در مدح و چه در وصف و گاه در وعظ و يا در معانى غزلى نهفته است . تنها تفنّن ركن گاه التزام رديفهاى دشوار بروش شاعرانى
--> ( 1 ) - بكوشش آقاى پرفسور سيد حسن ، پتنا 1959 ميلادى .